Emocje są jednym z najgłębszych obszarów, które dotyka uzależnienie.
To nie substancja ani zachowanie są największym problemem — problemem są uczucia, z którymi osoba uzależniona nie potrafi sobie poradzić.
Gabor Maté pisał:
„Nie pytaj, dlaczego ktoś pije. Zapytaj, dlaczego boli.”
Właśnie z tym „bólem emocjonalnym” pracuje terapia.
Ten artykuł wyjaśnia, dlaczego emocje są tak trudne dla osób uzależnionych i jak wygląda ich odbudowa.
1. Dlaczego emocje są tak trudne w uzależnieniu?
1. Emocje były przez lata regulowane substancją
Alkohol, marihuana, benzodiazepiny, opioidy czy hazard pełnią funkcję regulatora nastroju, a nie zachcianki.
Lidia Cierpiałkowska wskazuje, że osoby uzależnione często mają:
- niską tolerancję napięcia,
- trudność w rozpoznawaniu emocji,
- trudność w ich wyrażaniu,
- tendencję do tłumienia złości, lęku, wstydu.
Substancja staje się „natychmiastowym wyciszeniem”.
2. Mechanizm nałogowego regulowania uczuć
To jeden z trzech głównych mechanizmów uzależnienia.
Zamiast przeżyć emocję, osoba:
- „poprawia sobie nastrój”,
- „odcina się”,
- „zagłusza” uczucia,
- „zamyka na trudność”.
Jerzy Mellibruda pisał:
„Uzależnienie jest ucieczką od przeżywania.”
3. Emocje kojarzą się z cierpieniem
Wiele emocji „trudnych” — lęk, wstyd, poczucie winy — pojawiało się jeszcze długo przed uzależnieniem.
Substancja daje ulgę.
A ulga szybko staje się jedyną znaną metodą radzenia sobie.
2. Jakie emocje najczęściej dominują w uzależnieniu?
1. Wstyd
Wstyd z powodu picia/brania/grania, ale również:
„jestem gorszy”, „zawiodłem”, „nie zasługuję”.
2. Lęk
Lęk przed sobą, bliskimi, zmianą, prawdą.
3. Złość
Niewyrażona, tłumiona lub wybuchowa.
Butelka/joint/tabletka były „zaworem”.
4. Pustka
Często pojawia się po odstawieniu — jako reakcja mózgu na brak dopaminy.
5. Ambaras i chaos emocjonalny
Osoba uzależniona nie wie, co czuje — i to przeraża.
Prof. Bohdan Woronowicz mówił:
„Uzależnienie jest chorobą emocji — i emocje są pierwszym obszarem, który trzeba odbudować.”
3. Czego uczą się pacjenci w terapii o emocjach?
W terapii osoby uzależnione:
✔ poznają własne emocje
Przez lata były tłumione lub odcinane.
✔ uczestniczą w psychoedukacji emocjonalnej
Nazywanie uczuć, rozumienie ich funkcji, odróżnianie lęku od złości itd.
✔ nabywają wiedzę o mechanizmach choroby
Mechanizm nałogowego regulowania uczuć, iluzja i zaprzeczenia, rozproszone „ja”.
✔ poznają alternatywne sposoby radzenia sobie
Rozmowa, wsparcie grupy, techniki oddechowe, przerwy, zmiana otoczenia.
✔ piszą dziennik uczuć i głodów
To jedno z najskuteczniejszych narzędzi – pozwala zauważyć:
„Co czuję?”
„Czego potrzebuję?”
„Czy to głód, czy emocja?”
✔ uczą się akceptacji
Nie walczyć z emocjami — tylko je regulować i rozumieć.
4. Dlaczego grupa terapeutyczna pomaga w pracy nad emocjami?
Grupa jest miejscem, gdzie:
- inni mają podobne emocje,
- nie trzeba udawać,
- można nazwać coś, czego wcześniej nie dało się powiedzieć,
- człowiek widzi swoje mechanizmy w innych,
- doświadcza się korektywnego przeżycia relacji.
Gabor Maté mówił:
„Leczy relacja — nie instrukcja.”
A mała grupa (jak w Nowym Dniu, maksymalnie 12 osób) daje poczucie bezpieczeństwa, które jest konieczne, by dotknąć emocji.
5. Jak pracować z emocjami po terapii?
1. Regularne grupy wsparcia
To fundament trzeźwienia.
2. Mityngi (AA, NA, AH)
Dają wspólnotę i identyfikację.
3. Kontynuacja terapii indywidualnej
Nie wszyscy muszą — ale wielu zyskuje na dalszej pracy.
4. Pielęgnowanie rutyny
Sen, jedzenie, aktywność, HALT.
5. Dziennik uczuć i głodów
Codzienna obserwacja siebie.
6. Komunikacja i granice
Można mówić: „potrzebuję przerwy”, „czuję złość”, „boję się”.
6. Jak pomaga Ośrodek Nowy Dzień?
W naszym ośrodku pacjenci:
- pracują w małych grupach (max. 12 osób),
- mają codzienną pracę nad emocjami,
- korzystają z terapii indywidualnej,
- mają dostęp do opieki lekarskiej i psychiatrycznej,
- są objęci całodobową opieką opiekunów,
- piszą dziennik uczuć i głodów,
- uczestniczą w zajęciach uczących regulacji emocji,
- mogą kontynuować terapię i uczestniczyć w grupach wsparcia po opuszczeniu ośrodka.
Pracujemy również z rodzinami, przygotowując je na powrót bliskiego i ucząc, jak wspierać bez ratowania.
Podsumowanie
Emocje są jednym z najważniejszych obszarów zdrowienia.
Osoba uzależniona nie pije, nie bierze i nie gra dlatego, że chce — ale dlatego, że nie radzi sobie z tym, co czuje.
Terapia uczy:
- świadomości emocjonalnej,
- regulacji napięcia,
- akceptacji,
- otwartości,
- proszenia o pomoc.
Jak pisała Ewa Woydyłło:
„Emocje nie są wrogiem. Wrogiem jest ucieczka od nich.”
