W praktyce klinicznej leczenia uzależnień coraz częściej spotyka się osoby, u których problem nie dotyczy jednej substancji lub jednego zachowania. Alkohol bywa łączony z lekami nasennymi, marihuana z alkoholem, a używanie stymulantów – takich jak amfetamina – współwystępuje z uzależnieniami behawioralnymi, na przykład hazardem. Tego typu zjawisko określa się jako uzależnienie mieszane.
Z punktu widzenia współczesnej medycyny uzależnień jest to szczególnie złożony problem kliniczny, ponieważ różne substancje i zachowania oddziałują na organizm w odmienny sposób, a ich łączenie może znacząco zwiększać ryzyko szkód zdrowotnych i utrudniać leczenie.
W placówkach prowadzących leczenie uzależnień, takich jak ośrodek terapii uzależnień Nowy Dzień w Gaju pod Krakowem, terapia coraz częściej obejmuje właśnie osoby zmagające się z uzależnieniami mieszanymi.
Czym są uzależnienia mieszane
Definicja kliniczna
W literaturze medycznej używa się pojęcia polysubstance use, które oznacza jednoczesne lub naprzemienne używanie kilku substancji psychoaktywnych prowadzące do rozwoju uzależnienia.
Zgodnie z DSM-5 (American Psychiatric Association, 2013) oraz ICD-11 (WHO, 2019) zaburzenia związane z używaniem substancji mogą obejmować więcej niż jedną substancję, a ich współwystępowanie wymaga kompleksowej diagnozy i leczenia.
Do uzależnień mieszanych zalicza się między innymi:
- alkohol + marihuana (THC)
- alkohol + leki nasenne lub uspokajające
- alkohol + kokaina lub amfetamina
- stymulanty + hazard
- narkotyki + uzależnienia behawioralne (np. gry, pornografia)
Badania National Institute on Drug Abuse (NIDA) wskazują, że u znacznej części osób leczonych z powodu uzależnień występuje używanie więcej niż jednej substancji.
Dlaczego powstają uzależnienia mieszane
Współczesna medycyna uzależnień wyjaśnia rozwój tego zjawiska w ramach modelu biopsychospołecznego, który uwzględnia czynniki biologiczne, psychologiczne i społeczne.
Mechanizmy neurobiologiczne
Badania George’a Kooba i Nory Volkow (2016, Lancet Psychiatry) pokazują, że różne substancje psychoaktywne oddziałują na te same struktury mózgu:
- układ nagrody (dopamina)
- układ stresu
- korę przedczołową odpowiedzialną za kontrolę impulsów
Oznacza to, że różne substancje mogą wzajemnie wzmacniać mechanizmy uzależnienia.
Próba regulowania emocji
Częstym mechanizmem jest wykorzystywanie różnych substancji w różnych sytuacjach.
Przykładowo:
- alkohol w celu redukcji napięcia
- stymulanty dla zwiększenia energii
- leki nasenne wyciszająco
Z czasem powstaje schemat, w którym organizm zaczyna polegać na kilku substancjach jednocześnie.
Zjawisko kompensacji
W wielu przypadkach jedna substancja jest używana w celu neutralizacji skutków drugiej.
Przykłady:
- alkohol po stymulantach
- leki nasenne po alkoholu
- marihuana w celu redukcji lęku po amfetaminie
Ten mechanizm znacząco zwiększa ryzyko rozwinięcia uzależnienia mieszanego.
Najczęstsze kombinacje uzależnień
Alkohol i THC (marihuana)
Jednym z częstszych schematów jest łączenie alkoholu z marihuaną.
Badania Subbaraman i Kerr (2015, Alcohol Research) wskazują, że jednoczesne używanie alkoholu i THC zwiększa ryzyko:
- zaburzeń pamięci
- wypadków
- rozwoju uzależnienia
Z klinicznego punktu widzenia takie połączenie może utrudniać rozpoznanie problemu, ponieważ użytkownicy często postrzegają marihuanę jako substancję mniej szkodliwą.
Alkohol i leki nasenne lub uspokajające
Jednym z najbardziej niebezpiecznych połączeń jest łączenie alkoholu z lekami z grupy:
- benzodiazepin
- leków nasennych
- leków z grupy opioidowej
Substancje te działają na podobne receptory w mózgu (GABA), co może prowadzić do:
- zaburzeń oddychania
- utraty przytomności
- zwiększonego ryzyka przedawkowania
Badania Jones i McAninch (2015, Journal of Analytical Toxicology) wskazują, że wiele zgonów związanych z przedawkowaniem wiąże się właśnie z połączeniem alkoholu i leków uspokajających.
Amfetamina i hazard
Uzależnienia mieszane nie dotyczą wyłącznie substancji. Często występuje również połączenie uzależnień chemicznych i behawioralnych.
Przykładem jest zestawienie:
- amfetamina lub kokaina
- hazard
Stymulanty zwiększają:
- impulsywność
- potrzebę ryzyka
- skłonność do podejmowania szybkich decyzji
Badania Potenza (2014, Biological Psychiatry) wskazują na podobne mechanizmy neurobiologiczne w uzależnieniach od substancji i hazardu.
Dlaczego uzależnienia mieszane są szczególnie niebezpieczne
Łączenie substancji psychoaktywnych zwiększa ryzyko:
- uszkodzeń narządów
- zaburzeń psychicznych
- przedawkowania
- trudniejszych objawów odstawiennych
Badania NIDA wskazują, że osoby używające kilku substancji jednocześnie mają znacznie wyższe ryzyko hospitalizacji i powikłań zdrowotnych.
Trudności diagnostyczne
Rozpoznanie uzależnień mieszanych bywa trudniejsze niż w przypadku uzależnienia od jednej substancji.
Powody obejmują:
- zmienność wzorców używania
- maskowanie objawów jednej substancji przez drugą
- większe nasilenie objawów psychicznych
Dlatego profesjonalna diagnoza powinna obejmować szczegółowy wywiad dotyczący wszystkich substancji i zachowań.
Jak wygląda leczenie uzależnień mieszanych
Nowoczesna terapia uzależnień opiera się na zintegrowanym podejściu terapeutycznym.
Najczęściej obejmuje ono:
- diagnozę kliniczną
- stabilizację biologiczną i ewentualne odtrucie odtrucie
- psychoterapię indywidualną i grupową psychoterapię indywidualną i grupową
- leczenie współwystępujących zaburzeń psychicznych leczenie współwystępujących zaburzeń psychicznych
- pracę nad mechanizmami nawrotów
W przypadku uzależnień mieszanych ważne jest, aby terapia obejmowała wszystkie substancje i zachowania, a nie tylko jeden z elementów problemu.
Leczenie uzależnień mieszanych w ośrodku Nowy Dzień
W praktyce terapeutycznej coraz częściej spotyka się osoby, które zmagają się z więcej niż jednym uzależnieniem. Dlatego nowoczesne ośrodki terapii przygotowują programy uwzględniające takie sytuacje.
Ośrodek terapii uzależnień Nowy Dzień w Gaju pod Krakowem prowadzi leczenie osób zmagających się zarówno z uzależnieniem od jednej substancji czy zachowania, jak i z uzależnieniami mieszanymi, obejmującymi między innymi:
- alkohol i THC
- alkohol i leki nasenne
- stymulanty i hazard
Proces terapeutyczny obejmuje diagnozę wzorców używania substancji, pracę nad mechanizmami uzależnienia oraz rozwijanie strategii utrzymywania abstynencji.
Podsumowanie
Uzależnienia mieszane są coraz częstszym zjawiskiem w praktyce klinicznej. Łączenie alkoholu, narkotyków, leków lub zachowań – takich jak hazard może prowadzić do bardziej złożonego przebiegu choroby oraz większego ryzyka powikłań zdrowotnych.
Skuteczne leczenie wymaga kompleksowej diagnozy i terapii obejmującej wszystkie elementy problemu.
Osoby poszukujące pomocy w zakresie leczenia uzależnień w Krakowie i okolicach mogą skorzystać ze wsparcia specjalistów w ośrodku terapii uzależnień Nowy Dzień w Gaju pod Krakowem, gdzie prowadzone jest także leczenie uzależnień mieszanych, z uwzględnieniem współczesnej wiedzy medycznej i doświadczenia klinicznego zespołu terapeutycznego.