Uzależnienie nie dotyczy tylko picia, brania czy grania.
Uzależnienie zmienia sposób myślenia – i to właśnie te zmiany często utrzymują nałóg przy życiu.
Bliscy mówią:
- „On żyje w swoim świecie”,
- „Ona wierzy w rzeczy, które nie mają sensu”,
- „On się usprawiedliwia, choć widać, że traci kontrolę”,
- „Ona logicznie wie, że ma problem, ale zachowuje się odwrotnie”.
To nie jest manipulacja.
To są zniekształcenia poznawcze, będące częścią choroby.
Jak podkreśla Jerzy Mellibruda:
„Uzależnienie to choroba, która zaczyna się w głowie, zanim ujawni się w zachowaniu.”
1. Dlaczego myślenie się zmienia?
Substancje psychoaktywne i zachowania nałogowe:
- zmieniają chemiczne działanie mózgu,
- zaburzają ocenę ryzyka,
- osłabiają samokontrolę,
- wpływają na emocje,
- zaburzają pamięć,
- zaburzają logiczny wgląd.
To dlatego osoba uzależniona może jednocześnie widzieć problem i zachowywać się tak, jakby go nie było.
2. Najczęstsze zniekształcenia poznawcze w uzależnieniu
1. Minimalizowanie („to nie jest tak źle”)
Przykłady:
- „Przesadzasz, każdy pije.”
- „To tylko jeden raz.”
- „Przecież jeszcze pracuję.”
Mózg chroni się przed lękiem i wstydem – to mechanizm obronny.
2. Racjonalizowanie („mam powód, żeby używać”)
Przykłady:
- „Należy mi się.”
- „Po takim dniu każdy by wypił.”
- „Muszę to zrobić, bo inaczej eksploduję.”
To próba uzasadnienia zachowania, którego osoba wewnętrznie nie akceptuje.
3. Porównywanie w dół („inni mają gorzej”)
Przykłady:
- „Janek pije więcej.”
- „Przynajmniej nie biorę narkotyków.”
- „Gram, ale nie kradnę.”
To sposób przekonania siebie, że problem “wcale nie jest problemem”.
4. Myślenie magiczne („tym razem będzie inaczej”)
Osoba wierzy, że:
- „tym razem się uda”,
- „tym razem przestanę po jednym”,
- „tym razem mam kontrolę”.
Jak pisze Lidia Cierpiałkowska:
„To nie wiara – to mechanizm iluzji podtrzymujący chorobę.”
5. Katastrofizowanie („i tak wszystko stracone”)
Przykłady:
- „Już i tak wszystko zawaliłem.”
- „Nie ma sensu próbować.”
- „Jestem beznadziejny.”
To zniekształcenie wzmacnia chorobę, bo odbiera nadzieję.
6. Oskarżanie zewnętrzne („to przez nich”)
Przykłady:
- „Gdyby nie ta praca…”
- „To przez ciebie piję.”
- „Dali mi wolne, więc wypiłem.”
Mechanizm chroniący kruche „ja” przed odpowiedzialnością.
7. Myślenie dychotomiczne („wszystko albo nic”)
Przykłady:
- „Albo jestem idealny, albo beznadziejny.”
- „Jak raz wypiłem, to już przepadłem.”
- „Albo leczenie zadziała od razu, albo nie ma sensu.”
Taki sposób myślenia wzmacnia skrajne emocje.
8. Odcięcie emocjonalne („nic nie czuję”)
To nie chłód.
To emocjonalne zamrożenie wynikające z lat używania substancji do tłumienia uczuć.
Gabor Maté mówi o tym tak:
„Uzależnienie jest ucieczką od siebie samego.”
3. Jak te zniekształcenia utrzymują nałóg?
Zmieniają:
- ocenę sytuacji,
- reakcje emocjonalne,
- decyzje,
- granice,
- postrzeganie konsekwencji.
To dlatego osoba uzależniona szczerze wierzy w coś, co z zewnątrz wygląda absurdalnie.
To nie jest kłamstwo.
To sposób działania chorego mózgu.
4. Jak terapia pomaga „wyprostować” myślenie?
W terapii osoby uzależnione:
- rozpoznają swoje zniekształcenia,
- uczą się je zatrzymywać,
- konfrontują myśli z faktami,
- piszą dziennik myśli, uczuć i głodów,
- pracują w grupie, która „lustruje” ich myślenie,
- uczą się odróżniać emocję od mechanizmu,
- budują zdrowe strategie radzenia sobie.
W małych grupach (jak u nas — maks. 12 osób) ten proces jest głębszy, bo pacjent otrzymuje indywidualne podejście i więcej uwagi.
5. Jak pomaga Ośrodek Nowy Dzień?
U nas pacjent otrzymuje:
- terapię grupową i indywidualną,
- pracę nad myśleniem i emocjami krok po kroku,
- wsparcie w nazywaniu i analizowaniu zniekształceń poznawczych,
- psychoedukację o mechanizmach uzależnienia,
- opiekę lekarską i psychiatryczną,
- całodobową obecność opiekunów,
- terapię rodzinną i konsultacje dla bliskich,
- nauczenie radzenia sobie po terapii (mityngi, grupy wsparcia, rutyna dnia),
- możliwość przyjazdu i obejrzenia ośrodka przed decyzją.
Pomagamy pacjentom odzyskać wpływ na swoje myśli — a dzięki temu na swoje życie.
Podsumowanie
Uzależnienie zmienia myślenie.
To część choroby, a nie zła wola.
Ale zniekształcenia poznawcze można:
- rozpoznać,
- nazwać,
- zatrzymać,
- zastąpić zdrowszymi sposobami myślenia.
Właśnie dlatego terapia działa.
Jak mówi Ewa Woydyłło:
„Najpierw zmienia się świadomość. Potem dopiero zmienia się życie.”
